Στασιολογία, εμβιομηχανική, εργονομία, εισαγωγή ορισμός.

Η στασιολογία αποτελεί έναν σύγχρονο κλάδο της κλινικής ιατρικής που έχει σαν σκοπό την μελέτη και την παρατήρηση της στάσης του σώματος. Μέσω αυτής της παρατήρησης μπορούν να εντοπιστούν οι λανθασμένες στάσεις και θέσεις κατά την εργασία,  την ανάπαυση, την βάδιση, που μπορούν να προκαλέσουν προβλήματα στην στατική του μυοσκελετικού συστήματος του σώματος και συνακόλουθα να προκαλέσουν πόνο.

Αλλά ακόμα και αν είναι σωστές οι θέσεις που λαμβάνει κάποιος, ο χρόνος για τον οποίο τις διατηρεί είναι πολύ σημαντικός. Έτσι έχει διαπιστωθεί ότι η παρατεταμένη διατήρηση ακόμη και σωστών θέσεων (είτε αυτή είναι καθιστή, είτε όρθια) οδηγεί σε υπέρμετρη αύξηση των συμπιεστικών δυνάμεων στους μεσοσπονδύλιους δίσκους. Επίσης μπορεί να παρατηρηθεί συχνά μια αίσθηση καυσαλγίας στην αυχενική μοίρα   και η εμφάνιση συμπτωμάτων οσφυαλγίας σε παρατεταμένη καθιστή θέση, όπως γίνεται κατά τη χρήση ηλεκτρονικών υπολογιστών.

Σημαντικό πλεονέκτημα της στασιολογίας είναι ότι μπορεί να εντοπίσει και να αναλύσει ακόμη και τις πιο μικρές αλλοιώσεις της στάσης και τις διαταραχές που μπορεί να συμβούν στο σώμα και τις αρθρώσεις στο χώρο. Με αυτό τον τρόπο μπορεί να προσδιορίσει τις κατάλληλες θεραπευτικές λύσεις που όχι μόνο αντιμετωπίζουν τα συμπτώματα (πόνο στη μέση ή στα γόνατα) αλλά προάγουν και την σωστή στάση του σώματος.

Η Εμβιομηχανική ασχολείται με τη μελέτη των δυνάμεων που ασκούνται σε βιολογικά συστήματα και συγκεκριμένα στον άνθρωπο καθώς και με την κίνηση του σε διάφορες δραστηριότητες (βάδιση, τρέξιμο, άλμα). Η Εμβιομηχανική προσομοιώνει το ανθρώπινο σώμα, τα μέλη, τα όργανά του και την λειτουργία τους.

Οι δυνατότητες αυτής της προσομοίωσης μπορούν να αξιοποιηθούν από άλλες επιστήμες και την φυσική ιατρική με σκοπό τις κατάλληλες διορθωτικές και εξατομικευμένες θεραπευτικές παρεμβάσεις στην στάση του σώματος και στην αντιμετώπιση των εμφανιζόμενων παθήσεων.

Στάση του σώματος είναι η θέση που λαμβάνει το σώμα στο χώρο σε σχέση με το περιβάλλον το οποίο ζει και τους νόμους που το ρυθμίζουν, αλλά κυρίως την βαρύτητα.

Η στάση του ανθρώπου οφείλεται στην εξειδικευμένη δομή του σώματος, κατά την οποία υπάρχει συνεργασία του μυοσκελετικού με το νευρικό σύστημα (κυρίως το αυτόνομο), που υπερνικά την βαρύτητα και ορίζεται ως τονικό σύστημα ορθής στάσης.

Το σύστημα αυτό λειτουργεί αυτόματα και ακούσια, μέσω της αλλαγής και προσαρμογής του μυϊκού τόνου με εντολές από το αυτόνομο νευρικό. Η λειτουργία του εξαρτάται κυρίως από τις πληροφορίες που δέχεται το σώμα από το περιβάλλον από τα πέλματα των ποδιών (αφή, πόνος, πίεση, κτλ.) και θεωρείται ότι είναι χωρίς να  μεταβάλλεται με την φυσική άσκηση και την γυμναστική.

Βέβαια νεότερες μελέτες που σχετίζονται με τις πτώσεις σε τρίτη ηλικία κατά την οποία ο συντονισμός αυτόνομου – μυϊκού συστήματος διαταράσσεται, έχουν δείξει ότι με την εφαρμογή κατάλληλης άσκησης και προγραμμάτων επανεκμάθησης, μπορεί να υπάρξει μεγάλη βελτίωση τόσο στην στάση όσο και στην αποφυγή τραυματισμών. Ειδικά για τις ηλικίες 60-75, πολύ καλά αποτελέσματα έχνουν διεθνώς καταγραφεί με ειδικά προγράμματα ασκήσεων όσο και με το Tai qi σε πανεπηστημιακές έρευνες του εξωτερικού.

Η εργονομία (Ergonomics ή Human Factors) είναι η επιστήμη που ασχολείται με τη μελέτη της αλληλεπίδρασης μεταξύ των ανθρώπων και των υπολοίπων στοιχείων ενός συστήματος.

Εφαρμόζει θεωρητικές αρχές, δεδομένα και μεθόδους στον σχεδιασμό, με στόχο την προαγωγή του καλώς έχειν των εργαζομένων και τη βελτιστοποίηση της συνολικής απόδοσης του συστήματος.

Η εργονομία συμβάλει στον προγραμματισμό, σχεδιασμό και αξιολόγηση των εργασιών, των προιόντων, της οργάνωσης, των εργαλείων, του περιβάλλοντος και γενικότερα των συστημάτων με στόχο να τα καταστήσουν συμβατά με τις ανάγκες, δυνατότητες και περιορισμούς των ανθρώπων.

Η εργονομία στην καθημερινότητά  αποτελεί έναν πολύ σημαντικό παράγοντα και είναι απαραίτητη προυπόθεση διαχείρισης των προβλημάτων που σχετίζονται με το μυοσκελετικό σύστημα.

Τα προβλήματα των μυοσκελετικών παθήσεων αποτελούν κοινό τόπο για τους Ευρωπαίους: πιο συγκεκριμένα στα 27 κράτη της ΕΕ, το 25% του εργαζόμενου πληθυσμού έχει πόνους στην πλάτη (οσφυαλγίες) και το 23% έχει μυαλγίες. Πάνω από τους μισούς (62%) εκτελούν  για μεγάλο διάστημα της ημέρας εργασίες οι οποίες απαιτούν επαναλαμβανόμενη κίνηση των χεριών και των βραχιόνων. Επιπλέον, ένα σημαντικό ποσοστό (46%) αναγκαστικά βρίσκεται σε επίπονες ή κουραστικές στάσεις και τέλος το 35% πρέπει να σηκώνει βάρος.

Η σύγχρονη εργασία υπό πιεστικές συνθήκες, είναι παράγοντες που προκαλούν σωματική καταπόνηση. Παράλληλα το περιβάλλον του χώρου εργασίας και οι παρατεταμένες στάσεις (θέσεις) κατά την εργασία αλλά και την αναψυχή – ανάπαυση, θέτουν σε κίνδυνο το μυοσκελετικό σύστημα.
Οι παθήσεις αυτές που σχετίζονται με την εργασία, την μελέτη, την αναψυχή, όπως για παράδειγμα το σύνδρομο του ηλεκτρονικού υπολογιστή, έχουν πολυδιάστατη αιτιολογία.

Λανθασμένα πρότυπα στάσης στην καθημερινή ζωή:

επίπονες και άβολες στάσεις εργασίας

Λανθασμένη επιλογή επίπλων γραφείου – σπιτιού

παρατεταμένη καθιστική εργασία

ακατάπαυστη κίνηση του χεριού

Παρακολούθηση τηλεόρασης σε κατακεκλιμένη θέση (καναπές, κρεβάτι)

Λανθασμένη χρήση υπολογιστή,

tablet,

κινητού τηλεφώνου

λανθασμένη εργονομία του χώρου εργασίας

υπερβολικός ρυθμός εργασίας χωρίς τα κατάλληλα διαλλείματα

έλλειψη ισορροπίας εργασίας / ξεκούρασης κ.α.

λανθασμένη διατροφή, παράλειψη γευμάτων,

λανθασμένες στάσεις κατά την άσκηση

έλλειψη άσκησης

λανθασμενή επιλογή στρώματος, μαξιλαριού

Προβλήματα που μπορεί να προκύψουν εξαιτίας λανθασμένης εργονομίας και στάσης:

σύνδρομα υπέρχρησης και παθήσεις καταπόνησης του μυοσκελετικου συστήματος όπως

σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα

επικονδυλίτιδα

αυχενικό σύνδρομο

τενοντίτιδα de Quervain

οσφυαλγία

Δημιουργία μυϊκών σπασμών και ενδεχομένως σημείων πυροδότητησης των μυών (Trigger points)

Για να διατηρηθεί η καλή στάση του σώματος, χρειάζεται να γίνει διόρθωση στις λανθασμένες στάσεις και πρακτικές και να εκπαιδευτεί για το πώς να κάθετε και να στέκετε σωστά.

Στο ιατρείο δίνεται έμφαση σε αυτούς τους τομείς, όπως και στην εκμάθηση ασκήσεων, εξατομικευμένων για κάθε θεραπευόμενο, έτσι ώστε να διορθωθούν οι λανθασμένες στάσεις και θέσεις του σώματος στις καθημερινές δραστηριότητες που μπορεί να επιδεινώνουν ή και να προκαλούν την πάθησή του.

Επίσης μέσω της ωτοθεραπείας και του ωτοβελονισμού γίνεται ειδική θεραπεία στασιολογίας, καθώς χρησιμοποιούνται συγκεκριμένα σημεία στο αυτί που έχουν επίδραση στην στάση του σώματος.

Μάλιστα η τεχνική αυτή μπορεί να γίνει  χωρίς τη χρήση βελόνας και με τέτοιο τρόπο ώστε να μην να φαίνεται κάτι στο αυτί.

Με αυτό τον τρόπο μπορεί να εξασφαλιστεί ότι θα αποφευχθούν τα προβλήματα που προκαλούνται από την λανθασμένη στάση, τόσο στην καθιστή και στην όρθια θέση, όσο και στις καθημερινές εργασίες και δραστηριότητες.

Βιβλιογραφία

  1. Hsu JR, Owens JG, DeSanto J, Fergason JR, Kuhn KM, Potter BK, Stinner DJ, Sheu RG, Waggoner SL, Wilken JM, Huang Y, Scharfstein DO, MacKenzie EJ; METRC.
  2. Patient Response to an Integrated Orthotic and Rehabilitation Initiative for Traumatic Injuries: The PRIORITI-MTF Study. J Orthop Trauma. 2017 Apr;31 Suppl 1:S56-S62. doi: 10.1097/BOT.0000000000000795.
  3. Hajrije Hundozi-Hysenaj, Vale Hysenaj, Vlore Hysenaj, and Ismet Shalaj
  4. Postural disharmony in relation to the back pain and physiotherapeutic rehabilitation Acta Inform Med. 2012 Jun; 20(2): 103–105. doi:  5455/aim.2012.20.103-105, PMCID: PMC3544326
  5. Torulf W. Posture, mobilit and pain. A longitudinal sttudy from childhood to adoleshence. Department of orthopaedics Huddinge University Hospital, Sweden. 2001;10:118–123.
  6. Lucio C, John C, Thomas JC. Spinal Mause for assessment of spinale mobilit. Audits sistem, Laguna Hills, California and California center for minimally invasive Spinal Surgery, Thousant Oaks, California, Volume, I/Inaugural. 2001.
  7. Susan T. Tran, Staci Thomas, Christopher DiCesare, Megan Pfeiffer, Soumitri Sil, Tracy V. Ting, Sara E. Williams, Gregory D. Myer, and Susmita Kashikar-Zuck:A pilot study of biomechanical assessment before and after an integrative training program for adolescents with juvenile fibromyalgia. Pediatr Rheumatol Online J. 2016; 14: 43. Published online 2016 Jul 22. doi:  1186/s12969-016-0103-7 PMCID: PMC4957340
  8. Della Volpe R, Popa T, Ginanneschi F et al. Changes in co-ordination of postural control during dynamic stance in chronic low back pain patients. Gait Posture 2006;24:349–55. doi:10.1016/j.gaitpost.2005.10.009 [PubMed]
  9. Mann L, Kleinpaul J, Pereira Moro A et al. Effect of low back pain on postural stability in younger women: influence of visual deprivation. J Bodyw Mov Ther 2010;14:361–6. doi:10.1016/j.jbmt.2009.06.007 [PubMed]
  10. Yahia A, Jribi S, Ghroubi S et al. Evaluation of the posture and muscular strength of the trunk and inferior members of patients with chronic lumbar pain. Joint Bone Spine 2011;78:291–7. doi:10.1016/j.jbspin.2010.09.008 [PubMed]
  11. Ruhe A, Fejer R, Walker B. Center of pressure excursion as a measure of balance performance in patients with non-specific low back pain compared to healthy controls: a systematic review of the literature. Euro Spine J 2011;20:358–68. [PMC free article] [PubMed]
  12. Hue O, Simoneau M, Marcotte J et al. Body weight is a strong predictor of postural stability. Gait Posture 2007;26:32–8. doi:10.1016/j.gaitpost.2006.07.005 [PubMed]